Analizy

Mniej godzin, tylu samo klientów: co badania mówią o brakach kadrowych w sklepach

Gdy rosną koszty pracy, godziny w sklepach zwykle tnie się jako pierwsze. Badania z zakresu zarządzania operacjami pokazują, że godzina zabrana w szczycie kosztuje więcej niż godzina zabrana w spokojnym okresie, a ten koszt różni się między sklepami.

5 min czytania

Jedna sprzedawczyni przy kasie, a w zatłoczonym sklepie odzieżowym rośnie kolejka
Na tej stronie

W lutym 2026 roku British Retail Consortium zapytało dyrektorów finansowych brytyjskich firm handlowych, jak zamierzają poradzić sobie z rosnącymi kosztami zatrudnienia. Ponad połowa odpowiedziała, że w ciągu następnego roku ograniczy godziny pracy i nadgodziny. Koszty pracy znalazły się wśród trzech największych zmartwień dla 84% z nich, wobec 21% w lipcu poprzedniego roku. Sieci na innych rynkach liczą tak samo: płace rosną, sprzedaż nie nadąża, a godziny w sklepach to pozycja kosztowa, którą da się zmienić najszybciej.

Badania z zakresu zarządzania operacjami od ponad dziesięciu lat zajmują się węższym pytaniem. Jeśli godziny trzeba ograniczyć, to które i w których sklepach?

Braki kadrowe ukrywają się w szczycie

W danych sprzedażowych braki kadrowe trudno zauważyć. Sklep, w którym o 17:00 było za mało osób na sali, i tak rejestruje sprzedaż, którą zrobił, a klienci, którzy wyszli nieobsłużeni, nie zostawiają śladu w kasie.

Vidya Mani, Saravanan Kesavan i Jayashankar Swaminathan obeszli ten problem, łącząc trzy godzinowe serie danych z 41 sklepów dużej sieci: ruch klientów, sprzedaż i przepracowane godziny. Na podstawie modelu opartego na teorii kolejek wyliczyli wzorcowy poziom personelu dla każdego sklepu i porównali go z faktycznym grafikiem. Wszystkie 41 sklepów miały systematycznie za mało personelu w trzygodzinnym szczycie, a według autorów usunięcie tego niedoboru mogłoby znacząco zwiększyć zarówno sprzedaż, jak i rentowność. Część luki wyjaśniały błędy prognoz i ograniczenia przy układaniu grafików.

Jeśli w szczycie personelu już brakuje, cięcie po równo zabiera godziny tam, gdzie przynoszą najwięcej.

Więcej odwiedzających nie oznacza automatycznie większej sprzedaży

We wcześniejszym badaniu Olga Perdikaki z tymi samymi dwoma współautorami wykorzystała dane sieci odzieżowej, by rozłożyć sprzedaż na współczynnik konwersji (transakcje na odwiedzającego) i wartość koszyka. Sprzedaż rosła wraz z ruchem, choć coraz wolniej, a poziom personelu wpływał na to, jaka część dodatkowego ruchu zamieniała się w sprzedaż. Konwersja spadała, gdy ruch rósł. Niższa konwersja wiązała się też ze słabszym późniejszym wzrostem ruchu, co sugeruje, że klienci, którzy wyszli nieobsłużeni, rzadziej wracają.

Daje to praktyczny sygnał ostrzegawczy. Gdy konwersja spada w najbardziej ruchliwych godzinach tygodnia, sklep prawdopodobnie traci klientów, niezależnie od tego, co pokazuje łączna sprzedaż. Ruch i sprzedaż mówią co innego, a wpływ personelu widać właśnie w różnicy między nimi.

Ta sama godzina jest w niektórych sklepach warta więcej

Wiele sieci ustala budżet godzin proporcjonalnie do prognozowanej sprzedaży. Marshall Fisher, Santiago Gallino i Serguei Netessine zakwestionowali tę regułę. Razem z dużą siecią specjalistyczną oszacowali, jak przychody każdego sklepu reagują na liczbę pracowników, wykorzystując losowe różnice między godzinami planowanymi a faktycznymi, a następnie wdrożyli poziomy personelu dobrane osobno dla każdego sklepu. W 168 sklepach w ciągu sześciu miesięcy przychody wzrosły o 4,5%.

Wpływ pracy na przychody wyraźnie różnił się między sklepami i był największy tam, gdzie potencjał popytu był wysoki, konkurencja blisko, a kierownik sklepu doświadczony. Jednakowe cięcie o 10% w każdym sklepie kosztuje więc w poszczególnych sklepach bardzo różne kwoty.

Ale nie trzeba gonić każdego szczytu

Dwa badania wyznaczają granice tego, jak ściśle grafik powinien podążać za krzywą ruchu.

Kesavan, Bradley Staats i Wendell Gilland przeanalizowali dwa lata danych z 445 sklepów i znaleźli zależność w kształcie odwróconego U między udziałem pracowników tymczasowych lub na część etatu a sprzedażą i zyskiem. Trochę elastyczności pomagało, za dużo szkodziło.

W Gap Kesavan i współpracownicy przeprowadzili randomizowany eksperyment terenowy w 28 sklepach w San Francisco i Chicago. Grafiki stały się bardziej regularne, przewidywalne i adekwatne do potrzeb, a pracownicy dostali większy wpływ na ich kształt. Produktywność sklepów wzrosła o 5,1%: sprzedaż była wyższa o 3,3%, a przepracowanych godzin było o 1,8% mniej. Autorzy przypisują ten efekt lepszej realizacji zadań w sklepie. Praca w sklepie jest wymagająca, a grafik zmieniający się co tydzień dokłada obciążenia.

Co wynika z badań

Razem te badania przemawiają przeciwko cięciu takiego samego odsetka godzin wszędzie. Godziny warto najpierw przesunąć, a dopiero potem usuwać, bo braki kadrowe najwięcej kosztują w szczycie, a koszty płac najłatwiej odzyskać w spokojnych godzinach. Cięcia lepiej działają sklep po sklepie, ponieważ ta sama godzina pracy w jednych sklepach przynosi więcej niż w innych. Stały grafik może pokrywać minimum spokojnych godzin, a elastyczność warto planować pod powtarzające się szczyty, a nie pod każdą nową prognozę. A spadająca konwersja w najbardziej ruchliwych godzinach to najwyraźniejszy znak, że cięcie poszło za daleko.

Już same dane historyczne o ruchu dają bardzo dużo. W badaniu sieci odzieżowej Hsiao-Hui Chuang, Rogelio Oliva i Olga Perdikaki opracowali regułę, która ustalała godziny pracy na podstawie wcześniejszego ruchu. W symulacjach jej wynik różnił się o nie więcej niż 0,5% od zysku możliwego przy pełnej wiedzy o ruchu, gdy ruch był stabilny, i o nie więcej niż 2,5%, gdy silnie się wahał.

Pomiar odwiedzających na tle przepracowanych godzin

Wszystkie te badania opierają się na tych samych danych: liczbie odwiedzających na godzinę zestawionej z przepracowanymi godzinami na godzinę, sklep po sklepie. Większość sieci ma drugą serię i dane o sprzedaży, ale nie ma pierwszej.

Tę lukę wypełnia anonimowe liczenie ruchu. Gdy znana jest liczba odwiedzających na godzinę w każdym sklepie, widać stosunek personelu do odwiedzających, powtarzające się szczyty odróżniają się od jednorazowych skoków, a efekt zmiany grafiku można sprawdzić już w następnym tygodniu. Planowanie obsady na podstawie danych o ruchu pokazuje, jak to działa w praktyce, a tygodniowy rytm ruchu pieszego omawia wzorzec, na którym opiera się grafik. Pomiar opiera się na anonimowych, zagregowanych statystykach z metody zatwierdzonej przez organ ochrony danych.

Źródła

  • Mani, V., Kesavan, S., & Swaminathan, J. M. (2015). Estimating the impact of understaffing on sales and profitability in retail stores. Production and Operations Management, 24(2), 201–218. https://doi.org/10.1111/poms.12237
  • Perdikaki, O., Kesavan, S., & Swaminathan, J. M. (2012). Effect of traffic on sales and conversion rates of retail stores. Manufacturing & Service Operations Management, 14(1), 145–162. https://doi.org/10.1287/msom.1110.0356
  • Fisher, M., Gallino, S., & Netessine, S. (2021). Setting retail staffing levels: A methodology validated with implementation. Manufacturing & Service Operations Management, 23(6), 1562–1579. https://doi.org/10.1287/msom.2020.0917
  • Kesavan, S., Staats, B. R., & Gilland, W. (2014). Volume flexibility in services: The costs and benefits of flexible labor resources. Management Science, 60(8), 1884–1906. https://doi.org/10.1287/mnsc.2013.1844
  • Kesavan, S., Lambert, S. J., Williams, J. C., & Pendem, P. K. (2022). Doing well by doing good: Improving retail store performance with responsible scheduling practices at the Gap, Inc. Management Science, 68(11), 7818–7836. https://doi.org/10.1287/mnsc.2021.4291
  • Chuang, H. H.-C., Oliva, R., & Perdikaki, O. (2016). Traffic-based labor planning in retail stores. Production and Operations Management, 25(1), 96–113. https://doi.org/10.1111/poms.12403
  • Ankieta British Retail Consortium wśród dyrektorów finansowych firm handlowych, luty 2026, według Retail Gazette. https://www.retailgazette.co.uk/blog/2026/02/staffing-cull-on-the-horizon-for-brc

Ciekawi Cię, jak to wygląda dla Twojego obiektu?

Umów demo Jakie dane otrzymujesz

Często zadawane pytania

Czy braki kadrowe w sklepach naprawdę obniżają sprzedaż?

Badania mówią, że tak, i to głównie w szczytach. W badaniu 41 sklepów jednej sieci zestawiono godzina po godzinie ruch klientów, sprzedaż i przepracowane godziny. Każdy ze sklepów miał systematycznie za mało personelu w trzygodzinnym szczycie, a usunięcie tego niedoboru podniosłoby zarówno sprzedaż, jak i zysk. Najważniejsze są godziny, w których odwiedzających jest najwięcej.

Czy liczba pracowników powinna podążać za ruchem godzina po godzinie?

Dopasowanie personelu do ruchu pomaga, ale badania pokazują też granice. W badaniu 445 sklepów zbyt duży udział pracowników tymczasowych i zatrudnionych na część etatu wiązał się z niższą sprzedażą i zyskiem. W Gap randomizowany eksperyment wykazał, że stabilniejsze i bardziej przewidywalne grafiki podnosiły produktywność sklepów. W praktyce sprawdza się stały grafik bazowy, który pokrywa minimum spokojnych godzin, oraz zaplanowane wzmocnienia w powtarzających się szczytach.

Dlaczego nie rozdzielić godzin według prognozowanej sprzedaży?

Bo ta sama godzina pracy jest warta różne kwoty w różnych sklepach. W badaniu, w którym wdrożono poziomy personelu dobrane osobno dla 168 sklepów, wpływ pracy na przychody wyraźnie się różnił. Był największy w sklepach z wysokim potencjałem popytu, bliską konkurencją i doświadczonym kierownikiem. Jedna reguła dla wszystkich sklepów oznacza, że w części z nich przychody przepadają, a w innych płaci się za zbędne godziny.

Jakich danych potrzebuję, żeby zobaczyć, gdzie brakuje godzin?

Liczby odwiedzających na godzinę zestawionej z przepracowanymi godzinami na godzinę, osobno dla każdego sklepu. Sama sprzedaż tego nie pokaże, bo kasa rejestruje tylko tych, którzy coś kupili. Ruch klientów pokazuje także osoby, które weszły i wyszły bez zakupu, a właśnie tam ukrywają się braki kadrowe.

Zestaw swoje szczyty z grafikiem

Umów 30-minutową prezentację i zobacz, jak godzinowe dane o ruchu pokazują, gdzie przepracowane godziny rozmijają się z liczbą odwiedzających.

Umów demo